Kapat

Blog

blog01_header

ÇOCUKLARDA MESLEK SEÇİMİ:

Meslek hayatımıza başladığımız andan itibaren hayatımızın büyük bir kısmını iş hayatı içerisinde geçirmekteyiz. Sevdiğimiz işi yapmanın bizim için hayatı çok daha tatmin edici ve değerli hale getirdiği tartışmasızdır. Bu nedenle sevdikleri işi bulma ve yapma arayışında, çocuklarımızı yönlendirmek ve teşvik etmek hayatlarının ilerleyen dönemlerinde de mutlu ve başarılı olmalarını sağlamak konusunda önemli olmaktadır.

  • Peki çocukların meslek seçiminde etkili olan faktörler nelerdir? Çocukların meslek seçimleri nasıl şekillenmektedir?  

  •                

     Yetişkin hayatımızı etkileyen meslek seçimlerinde

çocukluğumuzdan gelen birçok dinamik etkili olmaktadır.

Bilişsel gelişim teorilerine göre, çocukların zamanla meslek seçimlerini ve meslek kazanımlarını kavrayış biçimleri değişir. Mesleki düşüncelerini şekillendirmelerinde değişen kavramsallaştırma ve meslekleri anlamlandırma biçimleri kendi becerilerinin ve çevrenin de etkisine duyarlı olarak şekillenir.

Bilişsel gelişim yaklaşımına göre, çocuklar olgunlaştıkça kendilerini çevreleyen dünya hakkında anlam oluşturma ve anlamlandırma süreçlerinde aktif bir şekilde rol oynamaya başlarlar. Çocuklar kariyer hayallerini keşfetmeye başladıklarında, kendilerini çeşitli iş rollerinde veya çalışma ortamlarında hayal ederler ve oluşan düşüncelerini hayal güçleri ile karakterize ederler.

Çocukların ilk başta meslekleri kavramlaştırması, kavramsallaştırdıkları meslekleri seçme veya bu meslekleri edinme süreçleri, genellikle dışardan gözlemlenebilir nesnelere, faaliyetlere ya da deneyimlere dayanır. Örneğin 4 yaşındaki bir çocuğa büyüyünce ne olacaksın diye sorulduğunda çocuğun doktor olmak istediğini söylediğini varsayalım. Bu mesleğe nasıl karar verdiği sorulduğunda, daha önce gittikleri çocuk doktorunun ona iyi davrandığını, ona oyuncak verdiği ve onu sevdiği için bu mesleği seçmek istediğini söyleyecektir. Bu yaşlarda meslek seçimleri, mesleklerin niteliğinden daha çok örnekte olduğu gibi mesleği temsil eden kişi ile (doktor) doğrudan deneyimlerine ve bağlamların kararlarında oluşturduğu etkilere dayanır.

5 yaşındaki bir çocuğa ne olmak istediği sorulduğunda ise yine doktor olmak istiyorum diyebilir ancak bu sefer nedeni sorulduğunda, doktorculuk seti oyuncağı ile oynamaya başladığı için insanların iyileşmesine, ateşlerini ölçmelerine yardımcı olduğunu ve bu nedenle doktor olmak istediğini söyleyecektir. Bu yaşlarda çocukların meslek seçimleri, oyunlar ile somutlaşır ve düşünceleri de bağlamın/çevrenin etkisinde kalarak ilgileri, hayal güçleri oyunları ile pekiştirilir. Çocukların genellikle belirli bir mesleğe eğilimleri olsa da bu dönemlerde mesleğin niteliklerinden daha çok, gözlem yoluyla gördükleri olayları ilişkilendirerek meslekleri tanımlarlar. Kişilerin bir işi / kariyeri nasıl sürdürdüğü ve elde ettiği konusundaki düşünceleri, daha çok mesleğin somut ayrıntılarına odaklanırlar. Bu yaş grubundaki çocuklar meslek edinimini, liseyi bitirmek ve üniversiteye gitmek gibi belirsiz bir süreç olarak anlayabilirler ancak bu durumun gerçek bir iş bulmaya nasıl yol açacağını açıklamakta zorlanabilirler.

                       

İlerleyen yaşlarda çocukların bilişsel kapasiteleri geliştikçe temsili ya da sembolik zihinsel aktiviteleri de gelişmeye başlar. Çocukların mekânsal algıları hızla geliştikçe çocuklar, gerçek dünyadaki belirli bir durumu ifade eden mekânsal sembollerin farkına varmaya başlar. Bu durum, çocukların kavramları algılama şekli somut düşünceden soyut düşünceye doğru gelişim göstermeleri ile değişir. Çocukların devam eden bilişsel gelişimleri ve çevreleriyle olan etkileşimleri ile düşünce sistemleri daha mantığa dayalı, daha esnek ve organize bir yapıya sahip olur. Bu nedenle artık daha organize bir şekilde akıl yürütme becerisini kullanmaya başlarlar. Nesnelerin ve çevrelerin yüzeysel görünümlerinin ötesinde çıkarımlar yapmaya ve nesneleri hiyerarşik olarak sınıflandırmaya başlayabilirler.

6 yaşından büyük çocuklara meslek seçimleri sorulduğunda gelişmeye başlayan soyut düşünme becerileri ile mesleklere daha farklı bakabilirler. Artık çevreleri ile olan etkileşimlerinin yanı sıra kendi yetenek ve ilgilerini fark etmeye başlayan çocuklarda ve gençlerde meslek seçimleri, kendi potansiyelleri ve ilgi alanları doğrultusunda şekillenir. Özellikle ilkokulun ilerleyen dönemlerinde kendileri ile ilgili farkındalıkları gelişen çocuklar ve daha sonraki dönemlerde gençler, gelecekteki mesleklerini seçerken kişisel yeteneklerini ve kapasitelerini, çeşitli iş kollarında gerekli olan beceriler ile karşılaştırmaya başlar. Bu yaşlarda çocukların gelişen içsel süreçleri ve benlik algısı ile tutarlı olarak kendi becerilerini işin gereklilikleri ile eşleştirmeye başlayarak kariyerlerini doğru bir şekilde değerlendirmeye başlayabilirler. Çocuklar ve gençler ilgi alanlarını kariyer seçimleriyle ilgili olarak değerlendirmeye başladıklarında, bireysel olarak güçlü ve zayıf yönlerinin daha fazla farkına varabilirler.

             

Meslek ediniminde bireylerin özellikle çocukken gelişen becerileri ve ilgi alanları belirleyici olsa da bağlamın yani çevrenin rolü de meslek seçimlerinde etkili olur. Bu kapsamda becerilerin ve algılanan yeterliliklerin geliştirilmesinin ve teşvik edilmesinin, meslek seçimlerinde önemli bir rolü bulunur. Özellikle ilerleyen yaştaki çocukların ve gençlerin ilgili oldukları mesleklere özgü alanlardaki becerilerini değerlendirmeleri, başkalarından gelen geri bildirimleri takip etmeleri ve içselleştirmeleri oldukça önemlidir. Çünkü bu şekilde ilgilendikleri alan hakkında soyut ve kavramsal olarak anlayabilme becerilerini geliştirmelerine katkı sağlanır.

 İlgi alanlarının keşfedilmesinde, alanlarında uzmanlar ve aileler tarafından verilen destek, çocukların bilişsel gelişimlerini güçlendirerek mesleklere yönelik soyut ve somut olarak deneyimleyebilecekleri ortamlar sunar ve çocukların meslekler hakkında temel bir kavrayış geliştirmelerine katkıda bulunur. Bu şekilde gelecekte istedikleri mesleklerini ve kendilerini keşfetmelerini sağlamaya başlayabilir ve mesleğin gereklilikleri konusunda kendilerini geliştirmelerine katkı sağlayabilirler.

Çocukların akıl yürütme becerileri gelişmeye başladığı andan itibaren çocukların ve gençlerin ilgi alanlarının, değerlerinin, hedeflerinin ve ihtiyaçlarının keşfedilmesine odaklanmak, doğru meslek seçimi konusunda yol gösteri olabilir. Çocuklar ilgi duyduğu meslekleri seçerken ilgili oldukları mesleklere ait temel becerileri anlamalarını ve ilgi alanlarını keşfetmelerini sağlamak amacıyla yaratıcılık içeren oyunlar ve bilişsel kapasitelerine uygun olarak deneyimler yaratmak çocukların kendilerini keşfetmelerinde de etkili olacaktır. Kendi ilgi alanları ve becerileri doğrultusunda teşvik edilen çocuklar, ergenliğe ve yetişkinliğe geçtiğinde potansiyel mesleklerini, becerilerini keşfetmiş ve fikirlerini şekillendiren çevreyi, deneyimlerini ve kendi isteklerini anlamaları yolunda ilerlemiş olacaktır.

Psk. Merve Mavral

Kaynakça:  Howard, K. A., & Walsh, M. E. (2011). Children’s conceptions of career choice and attainment: model development. Journal of Career Development38(3), 256-271.

Görseller: Pinterest